AgroTroia "Kənd Təsərrüfatında Uğur" komandası bu bölümdə Çanaqqalanın Küçükkuyu rayonuna bağlı Yeşilyurt bölgəsində, AgroTroia zeytun qidalandırma proqramını beş ildir tətbiq edən bir bağda idi. Bağın sahibi 1961-ci il təvəllüdlü Yeşilyurtlu fermer Savaş Can, AgroTroia idarə heyəti üzvü Umut Dönməz, bağı şumlayan fermer Musa, aqronom mühəndis Yunus Şimşək və bağın baxımını öz üzərinə götürən aqronom-texnik Reşat ilə zeytunda qidalandırma, bağ qurulması, budama, mədəni mübarizə və məhsul sonrası tətbiqləri ətraflı müzakirə etdi. Veriliş sentyabrın sonunda, məhsul yığımının yavaş-yavaş başladığı dövrdə çəkildi.
Beş illik uğur və bol il – boş ili yenmək
Bağ sahibi Savaş Can əvvəllər zeytunçuluğun çubuqla aparıldığı, gübrənin verildiyi il budaqdan axarcasına məhsul götürülüb ertəsi il filizin qırıldığı və demək olar ki, heç məhsul qalmadığı bir nizama öyrəşmişdi. AgroTroia məhsullarını televiziyada izləyib tanış olduqdan sonra altıncı mövsümünü geridə qoyan istehsalçı, artıq hər il bənzər və ya daha yüksək məhsul götürdüyünü; bir il bol, bir il boş deyilən "bol il boş il" probleminin yaşanmadığını danışdı. Umut Dönməz, şirkətin əsas məqsədinin fermerin daha aşağı bitki qidalandırma maliyyəti ilə daha çox qazanmasını təmin etmək olduğunu; bol il boş il aradan qalxdıqda fermerin qazancının ikiyə qatlandığını vurğuladı. Bağı şumlayan fermer Musa da beş ildir bu sahədən müntəzəm məhsul götürüldüyünə və yaxşı baxım edilən bir bağın ətrafdakı baxımsız bağlara nisbətən aydın şəkildə öne çıxdığına bizzat şahid olduğunu dedi. Dönməz həmçinin sahədə çalışan on aqronom mühəndisin fermerlərə birbaşa, pulsuz məsləhət verdiyini; ağacın o dövrdə nəyə ehtiyacı varsa, nə bir kalem əksiyi, nə bir kalem artığı ilə yalnız onu tövsiyə etdiklərini bildirdi.
Bağ qurulması, sort seçimi və torpaq analizi
Aqronom-texnik Reşat, yeni bir zeytun bağı qurarkən ilk qərarın süfrəlik, yoxsa yağlıq işlənəcəyi olduğunu danışdı. Süfrəlik üçün Gemlik sortunda 6-ya 6 metr əkin aralığını ideal hesab edərkən, yağlıq işləyəcək istehsalçılara Ayvalık sortunda 8-ə 8 metri tövsiyə etdi; çünki Ayvalık tez böyüyüb aralarını bir müddət sonra bağlayır. Əkindən əvvəl mütləq torpaq analizi aparılmalı; torpağın sərt, yoxsa üzvi maddə baxımından zəngin, su tutan, yoxsa qumlu-gilli olduğu öyrənilib torpaq yaxşıca şumlanıb partladıldıqdan sonra əkinə keçilməlidir. Reşat, əkin çuxurlarına qoyulacaq az miqdarda kök gübrəsinin tinglərin kök quruluşunu tez oluşdurub torpağa tutunmasını və iki il ərzində əlavə gübrəyə ehtiyac qalmadan böyüməsini təmin etdiyini dedi. Yunus Şimşək də istehsalçıların çox zaman yalnız gözlə görünən zoğu və boyu böyütməyə çalışıb torpaq altındakı kökə kifayət qədər əhəmiyyət vermədiyini; halbuki saçaq kök nə qədər inkişaf edərsə, gövdə və budağın da o nisbətdə qalınlaşdığını bildirdi. Yeni qurulan sahələrdə kök gübrəsi olaraq Aminado istifadə etdiklərini, əvvəlcə kökün, ardından zoğ və budaq inkişafının dəstəkləndiyini əlavə etdi. Yeni bağlarda zeytun ting tırtılı kimi zoğ uclarını yeyən zərərvericilərə qarşı, iyul-avqust aylarında və xüsusilə gecə aparılan mübarizənin əhəmiyyətinə diqqət çəkildi.
Düzgün budama və sağlam gövdə quruluşu
Budamaya adətən fevral-mart aylarında başlandığını deyən Reşat, sortdan asılı olaraq fərqli yanaşmaq lazım olduğunu; bu bağdakı Ayvalık tipli ağaclarda ortanın çox boş buraxılmaması lazım olduğunu danışdı. Orta çox açıldıqda günəş ana budaqları yandırır, gövdələr qaralıb bir müddət sonra cavanlaşdırma işi tələb edir. Bir-birinə girən budaqlar ilə funksiya görməyən köhnə budaqlar kəsilib yerinə alternativ zoğların inkişafı təmin edilməli; məhsul yığımı və ya dərmanlama zamanı maneə törədən budaqlar da təmizlənməlidir. Reşat, yağlıq sortlarda ağacı həddən artıq kiçiltmənin dən miqdarını və götürüləcək yağı azaltdığını; cavanlaşdırmanın bir dəfəyə deyil, mərhələli aparılması lazım olduğunu vurğuladı. Sağlam bir gövdə quruluşu üçün əsas qaydanın yaxşı qidalandırma olduğunu bildirən Reşat, gövdəni qapqara edib ağacı funksiyasız buraxan qara qaşa qarşı vaxtında mübarizə aparılması lazım olduğunu da əlavə etdi. Yaxşı qidalanan və düzgün budanan ağacda zoğ mexanizmi düzgün işləyir, gövdə qorunur və daha yaxşı meyvə götürülür.
Bordo məhluluna və güllac məhluluna ehtiyac varmı?
Verilişdə ən çox soruşulan mövzulardan biri ənənəvi bordo məhlulunun və güllac məhlulunun hələ də lazım olub-olmadığı idi. Reşat, güllac məhlulunun daş əhəng qarışığından ibarət olduğunu və qidalandırma ilə bağlı hər hansı elmi əsasının olmadığını; qarışıq zamanı sıralama buraxılarsa bağa zərər verə biləcəyini, çox zaman da yalnız pis qoxusu sayəsində zərərvericiləri uzaq tutduğu üçün istifadə olunduğunu danışdı. Bordo məhlulunun isə daha çox qışda, bitkini dayandıraraq soyuğa qarşı bir miqdar davamlılıq təmin etdiyi düşüncəsi ilə tətbiq edildiyini; lakin bitkini dayandırdığı üçün zoğ mexanizmini də maneə törətdiyini bildirdi. AgroTroia məhsullarının istifadə olunduğu bağlarda bu məhlullara ehtiyac qalmadığını deyən Reşat, vaxtında aparılan mübarizə ilə halqalı ləkəyə qarşı davamlılığın gücləndirilə bildiyini vurğuladı. Soyuğa əsl müqavimətin əsasında düzgün qidalandırmanın dayandığını; bu aylarda azotlu gübrə istifadə edildikdə yaranan yumşaq toxumalı zoğların kiçik soyuqlarda belə yandığını danışdı. Copperas məhsulunun isə zoğ mexanizmini dayandırmadan işlədərək bitkini soyuğa qarşı təxminən mənfi 12 dərəcəyə qədər qoruduğu və göbələk xəstəliklərində bordo məhlulunun yerini tuta bildiyi bildirildi.
Məhsul sonrası qidalandırma, tökülmə və saplaq qurdu
Yunus Şimşək, AgroTroianın hər mövsümə növbəti ilin meyvəsini düşünərək başladığını; halbuki ətrafdakı bir çox istehsalçının bir-iki tətbiqlə mövsümü bağladığını, bunun da həm əməyi, həm gübrəni boşa çıxardığını danışdı. Məhsul sonrası tətbiqin ən kritik addımlardan biri olduğunu deyən Şimşək, məhsul yığımı ilə ağacda yaranan minlərlə yaranın tez bərpa olunması və ağacın strese girmədən qış yuxusuna keçməsi üçün Copperas, mövsüm boyu xərclənən bitki qida elementlərini ağaca geri vermək üçünsə bor, sink və manqan üçlüyündən ibarət bir məhsulun istifadə olunduğunu danışdı; bor zeytunda xüsusilə əhəmiyyət daşıyır. Reşat isə zeytun tökülməsinin əsas səbəblərini xülasə etdi: qarabibər dövründə ağac yalnız qidalandıra biləcəyi qədər meyvəni saxlayır, dolayısı ilə bu dövrdə düzgün qidalandırma meyvə tutumunu ən yüksək səviyyəyə çıxarıb tökülməni azaldır. Həmçinin saplaq qurduna qarşı vaxtında mübarizə aparılmazsa zərərvericinin çəyirdəyə girməsi ilə zeytunların töküldüyü; düzgün və vaxtında aparılan mübarizə ilə bu itkinin qarşısının alına biləcəyi vurğulandı. Hamısının vurğuladığı ortaq mesaj aydındır: ağacdan götürülən, məhsul sonrası qidalandırma ilə ağaca geri verilməlidir.
Bölümdə öne çıxan AgroTroia məhsulları
- Copperas – məhsul yaralarını bərpa edən, ağacı soyuğa qarşı təxminən mənfi 12 dərəcəyə qədər qoruyan və bordo məhlulunun yerini tutan əsas məhsul.
- Aminado – yeni qurulan bağlarda kök inkişafını dəstəkləyən kök gübrəsi.
Çanaqqala Küçükkuyu Yeşilyurtdakı bu bağ, düzgün bağ qurulması, sorta uyğun budama, ənənəvi məhlullar əvəzinə şüurlu qidalandırma və məhsul sonrası tətbiqlərin zeytunda necə fərq yaratdığını konkret şəkildə göstərdi. Beş ilə yayılan müntəzəm baxımla bol il boş il problemi böyük ölçüdə aradan qalxmış, həm bu ilin məhsulu, həm də gələcək mövsümün məhsuldarlığı təminat altına alınmışdır. Allah bütün istehsalçılarımıza xeyirli və bərəkətli məhsullar nəsib etsin.
Mənbə: AgroTroia – "Kənd Təsərrüfatında Uğur" verilişi, AgroTroia sponsorluğunda.