AgroTroia-nin "Kənd Təsərrüfatında Uğur" proqramı bu hissədə Antalyanın Korkuteli rayonuna bağlı Yelten kəndinə qonaq oldu. Yörədə zeytun yetişdiriciliyi aparan fermer Hasan Uçarın bağında, bölgə bayisi Yeniköy Tarım Marketin (Döşəmealtı) sahibi Aqronom Mustafa Kemal Özen və AgroTroia komandası ilə birlikdə yüksək hündürlükdə zeytun istehsalı, şaxta və quraqlıq şəraiti ilə düzgün zeytun qidalandırma proqramı müzakirə olundu. Dəniz səviyyəsində deyil, 1020 metr hündürlükdə, "zeytun olmaz" deyilən bir yerdə məhsul alınması bu söhbətin əsas mövzusu idi.
1020 Metr Hündürlükdə Zeytun: "Olmaz" Deyilən Yerdə Məhsul
Yelten, qıraq və yüksək hündürlüklü bir bölgədir. Hasan Uçarın anlatdığına görə torpağın təxminən 60 faizi gil və əhəng quruluşundadır; alma və armud kimi bol su istəyən meyvələr burada tutuna bilməmiş. Buna baxmayaraq 160 ağaclıq bağdan bir mövsümdə 2,5 ton zeytun alınması, bölgədə zeytunun ciddi bir alternativ olduğunu göstərir. İstehsalçıya görə quraqlıq qarşısında bölgənin ən real seçimi zeytundur: az su ilə nisbətən yüksək vahid məhsuldarlıq təmin edən, qıraq şəraitlərə uyğunlaşan bir bitkidir. Bu səbəbdən yörədə yeni əkinlər də sürət qazanmış; istehsalçı bu mövsüm 20 dekarlıq yeni zeytun sahəsi daha yaratdığını bildirdi. Hasan Uçar, düzgün bitki qidalandırма tətbiqlərinin və müntəzəm izləmənin bu nəticədə müəyyənedici olduğunu, AgroTroia məhsullarını təxminən altı ildir istifadə etdiyini və qısa müddətdə gözlə görülən bir canlanma fərq etdiyini danışdı. Öz imkanları ilə yetişdirdiyi tinglərlə sahəni genişləndirməsi, bölgənin zeytuna nə qədər yatkın olduğunu ortaya qoyur.
Şaxta və Soyuq: Bağ Niyə -18 Dərəcəyə Dözdü?
Bölgənin ən kritik mövzusu qış soyuqları və şaxtadır. Aqronom Nuh bəyin anlatdığına görə yayğın fikir "600 metr hündürlüyün üstündə, qar yağan yerdə zeytun olmaz" istiqamətindədir; halbuki bu bağdan alınan təcrübə, düzgün mədəni tədbirlərlə yüksək və qarlı bölgələrdə də zeytunçuluğun mümkün olduğunu ortaya qoyur. Bağın -18 dərəcəni problemsiz keçirməsində bitkinin qışa davamlı və kondisiyalı girməsi müəyyənedicidir. Soyuq bölgələrdə Copperas tətbiqinin bitki kondisiyasını və turqor təzyiqini artıraraq öz suyunun donmasını gecikdirdiyi, beləliklə soyuq stresinə qarşı bir növ izolyasiya təmin etdiyi anladıldı. Yenə də həddindən artıq aşağı temperaturlarda (-20, -22 dərəcə) bitkidə əyilmə, intensiv yarpaq tökülməsi, meyvə dırnaqlarında quruma, gövdədə çatlama və qismən şaxtalar görülə biləcəyi unudulmamalıdır.
Düzgün Çeşid Seçimi Bölgəyə Görə Dəyişir
Nuh bəy, uğurun böyük ölçüdə bölgəyə uyğun çeşid seçimi ilə başladığını vurğuladı. Ayvalık çeşidinin illik təxminən 1020 saatlik soyuqlanma ehtiyacı olduğu üçün yüksək hündürlüklü bu bağda gözəl meyvə verdiyini; buna qarşılıq eyni çeşidin Aralıq dənizində dəniz səviyyəsində şüursuzca əkildikdə problem yaşada bildiyini bildirdi. Bölgəyə uyğunlaşan çeşidlər arasında Gemliklə yanaşı yerli çeşidlər olan Memecik, Savur, Halhalı və daha çox soyuqlanma istəyən Hatay (yerə) zeytunu sayıldı. Süfrəlik-yağlıq tərcihinə görə də istiqamət dəyişir: Gemlik daha sərt və süfrəlik quruluşa, Trilye yağlığa, Domat isə iri kalibrli süfrəlik dəyərləndirməyə uyğundur. Yəni çeşid seçimi həm hündürlüyə, həm də istehsalçının süfrəlik yoxsa yağlıq hədəflədiyinə bağlıdır.
Budama Vaxtı: Soyuq Bölgədə Bahar Tərcihi
Körfəz və dəniz kənarı zeytunçuluğunda yayğın vərdiş məhsuldan dərhal sonra budamaya girməkdir. Lakin Nuh bəy, son illərdəki mövsümi tərəddüdlər və iqlim dəyişikliyi nəzərə alındığında, qar yağan bu cür bölgələrdə budamanın məhsul sonu deyil bahar dövründə aparılması gərəkdiyini tövsiyə etdi. Məntiq sadədir: Bitki qışa nə qədər güclü və davamlı girərsə, soyuq hadisələrindən o qədər az zərərlə çıxır. Məhsul sonrası ağır budama, bitkini soyuğa zəif buraxa bilir. Düzgün vaxtlama, alınan mədəni tədbirlərlə birləşdikdə şaxta və iqlim təzyiqinin qarşısını almağa kömək edir.
Su Problemi və Bölgənin Gələcəyi
Bölgənin bir digər böyük problemi sudur. İstehsalçı, əvvəllər mövcud olan su mənbələrinin çəkildiyini, ağacları çəninlə, kilometrlərlə yoldan su daşıyaraq idarə etdiyini danışdı. Qonşu fermerlərdən Hüseyin Kule də eyni yanaşma ilə 600 zeytun əkmiş və bağını çəninlə suvarır; hədəf, Yelteni bir zeytun yörəsinə çevirib gələcəkdə bir sıxma müəssisəsi və kooperativlə markalaşmaqdır. Az su ilə kifayətlənən, qıraqa davamlı bir bitki olaraq zeytun, bu vizyonun mərkəzində durur. İstehsalçılar, istehsalı davam etdirməyin həm iqtisadi, həm də kənddə qalmağı təmin edən bir dəyər olduğunu vurğuladı. Proqramda, istehsal davam etdikcə insanların kənddə qalmağa davam edəcəyi, gəlir yarandıqca gənc nəslin də bu işə sahib çıxacağı dilə gətirildi. Bölgədəki istehsalçılar üçün ən böyük gözlənti, su və dəstək mövzusunda önlərinin açılmasıdır; çünki qıraq şəraitdə belə düzgün növ və düzgün qulluqla məhsul alına biləcəyi bu bağda artıq sübut olunmuşdur. Saha komandasının və bayinin istehsalçıya davamlı texniki dəstək verməsi də bu davamlılığın önəmli bir hissəsi olaraq öne çıxır.
Hissədə öne çıxan AgroTroia məhsulları
- Copperas — Soyuq bölgələrdə bitki kondisiyasını və turqor təzyiqini dəstəkləyərək şaxta stresinə qarşı dözümlülüyü artırmağa kömək edən mis kaynaklı tətbiq.
Korkuteli Yelten nümunəsi, düzgün çeşid seçimi, bahar budaması və tarazlı bir qidalandırma proqramının yüksək hündürlükdə belə zeytunçuluğu mümkün etdiyini göstərir. Su və şaxta kimi məhdudiyyətlər gerçək olsa da, şüurlu istehsal və saha dəstəyi ilə qıraq bölgələrin də məhsuldar zeytun yörələrinə çevrilə biləcəyi bu bağda somut olaraq görülür.
Mənbə: AgroTroia – "Kənd Təsərrüfatında Uğur" proqramı, AgroTroia sponsorluğu ilə.